زخم پای دیابتی، علل ایجاد، علائم و راه های درمان آن

زخم پای دیابتی(Diabetic foot ulcers) مانند هر زخم طبیعی دیگری شروع می‌شود که می‌تواند به صورت یک برش، خراش، تاول یا آسیب جزئی باشد.
همانطور که میدانید، زخم‌های طبیعی در طول چند روز به طور طبیعی بهبود می‌یابند، ولی زخم پای دیابتی به خوبی و به راحتی بهبود نمی‌یابد که به دلیل گردش خون ضعیف و آسیب عصبی مرتبط با دیابت می باشد.
به این صورت که زخم ایجاد شده در پا، به جای اینکه بهبود پیدا کند، عفونت کرده و این عفونت در لایه های عمیق پوست گسترش پیدا می کنند که در نتیجه آن، اغلب منجر به آبسه، عفونت استخوان و … می‌شوند.

به همین دلیل افراد مبتلا به این عارضه، در معرض زخم پای دیابتی و درد در پا می باشند.
ولی رعایت کردن یک سری از راه کارها، میتواند به پیشگیری از مشکلات کمک کند.

درمان زخم و درد پا در دیابت، بسیار متنوع بوده و بستگی به علل ایچاد آن نیز دارد.
این عوامل می تواند شامل موارد زیر باشد:

• چاقی مفرط
• کنترل نامناسب قند خون، فشار خون و نیز چربی خون
• مصرف زیاد سیگار
• عدم رعایت روزانه بهداشت پا
• از بین رفتن حس در پا
• نارسایی عروق ناحیه پا
• محدودیت در حرکات مفصلی
• تغییر فرم پا به دلیل فشار نامناسب بر روی پا
• گرفتاری سیستم اعصاب خودکار به دلیل کاهش تعریق و خشکی پوست
• تاری دید فرد مبتلا (به دلیل گرفتاری شبکیه چشم در اثر دیابت)

بهتر است بدانید که افراد مبتلا به این عارضه، به دلیل اختلال در ترشح انسولین، سلول های بدن قادر به استفاده از قند درون عروق نمیباشند.
به این صورت که در داخل سلول ها، عاری از قند و گلوکز بوده در حالی که میزان گلوکز موجود درون عروق و مویرگ ها، بسیار بالا می باشد.
به همین دلیل با گذشت زمان، گلوکز و قند بالا سبب آسیب در مویرگ ها و اعصاب می شود که به این دلیل خون رسانی نامناسب و آسیب عصبی اندام های تحتانی فرد را برای مستعد به ابتلا می کند.

علائم و علل زخم دیابتی

از اولین علائم زخم دیابتی، ورم غیر طبیعی، سوزش، قرمزی و بوی بد پا می باشد.
به این صورت که بافت سیاه و تیره رنگی در اطراف زخم به وجود می آید که به دلیل عدم خونرسانی کافی در پا ایجاد می شود که نشان دهنده مرگ بافت سلولی اطراف زخم به دلیل عفونت می باشد.
به همین دلیل بوی نامطبوع، درد و بی حسی را میتواند به دنبال داشته باشد.
البته این نکته را نیز در نظر داشته باشید که علائم آن گاهی قابل روئیت نیستند و ممکن است تا زمانی که عفونت ایجاد نشود، زخم نیز دیده نشود.
ولی توجه داشته باشید که در صورت مشاهده هرگونه نشانه ای مانند درد، تغییر رنگ به ویژه در پا و به خصوص در اطراف پینه ها، حتما به پزشک متخصص مراجعه کنید.

علت اصلی ایجاد این قبیل زخم ها و نشانه ها، بیماری دیابت و بالا بودن قند خون فرد دیابتی می‌باشد که در نتیجه، باعث آسیب به اعصاب حسی و در نتیجه نوروپاتی یا اختلال حس در فرد دیابتی می‌گردد.

از دلایل ایجاد زخم در افراد دیابتی، می توان به نکات زیر اشاره کرد:

• خون رسانی ضعیف
• بالا بودن قند خون
• آسیب عصبی
• بی حسی در پا (پای سوزان)

بهتر است بدانید که خون رسانی ضعیف، به دلیل وجود مشکلات عروقی در پا ایجاد شده که در نتیجه گردش ضعیف خون در پا، روند درمان و التیام زخم را مشکل میکند.
به این معنا که بالا بودن سطح قند خون، باعث کاهش سرعت ترمیم زخم و ایجاد عفونت می شود.
به همین دلیل نیز کنترل میزان قند خون بسیار مهم است.
باید بدانید که آسیب به اعصاب، کاهش احساس درد در پا را به دنبال داشته و به همین علت، وجود کوچکترین زخم در پای در این افراد، بدون درد بوده و در نتیجه باعث ایجاد زخم ریشه دار دیابتی در فرد می شود.

روش های پیشگیری

رعایت راه های پیشگیری و مراقبت از پا، مهم ترین کاری است که افراد مبتلا برای پیشگیری از وخیم تر شدن شرایطشان باید انجام دهد:

• شست و شوی روزانه پا
• خشک کردن پوست پا قبل از استفاده از مرطوب کننده
• پرهیز از پا برهنه راه رفتن
• گرفتن ناخن های پا با دقت زیاد
• پوشیدن کفش راحت که به پا فشاری وارد نکند
• چک کردن روزانه پا و داخل کفش
• مراجعه به پزشک فوق تخصص غدد به صورت مرتب برای معاینه پا

استفاده از کفش مناسب

کفش مناسب برای استفاده افراد دیابتی، کفش چرمی بنددار، دارای قاب محافظ انگشتان پا و دارای حداکثر پاشنه ۳ سانتی متری و همچنین دارای فضای کافی برای حرکت انگشتان پا می باشد. البته باید در نظر داشته باشید که کفش مورد نظر به هیچ عنوان نباید برای پا تنگ باشد.
افراد دیابتی برای تهیه کفش مناسب، باید به کلینیک های ارتوپدی فنی مراجعه کرده تا با انجام اسکن ۳ بعدی پا، کفش مناسب برایشان ساخته شود.

کنترل قند خون

این نکته نیز حائز اهمیت است که افرادی که دائما سطح قند خون خود را کنترل می کنند، کمتر دچار زخم های شدیدی می شوند که بهبود نمی یابد.
این نکته نیز قابل ذکر است که افراد مبتلا به دیابت نوع ۱، برای کنترل قند خون نیاز به انسولین در طول زندگیشان دارند.

همچنین افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، علاوه بر مصرف انسولین و سایر داروها، با انجام برخی از تغییرات در سبک زندگی خود مانند رژیم غذایی سالم، ورزش روزانه منظم و همچنین مدیریت وزن، می توانند سطح قند خون خود را به میزان قابل توجهی بهبود بخشند.
این تغییرات در شیوه زندگی روزانه این افراد نیز ممکن است باعث شود تا بدون دارو نیز بتوانند سطح قند خون و دیابت را مدیریت کنند.

افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ و نوع ۲، می توانند از رژیم غذایی شامل کربوهیدرات کنترل شده نیز بهره مند شوند.
به همین دلیل بهتر است با پزشک غدد و متابولیسم مشورت کنند تا برنامه غذایی شامل مقدار مشخص کربوهیدراتی برایشان در نظر بگیرد تا بتوانند در روز مصرف کنند.

درجه بندی زخم های دیابتی

طول درمان زخم پای دیابتی، بنا به وسعت زخم و همچنین شدت درگیری و رعایت کردن نکات پیشگیری توسط بیمار، میتواند تا چندین هفته و ماه طول بکشد.
به همین دلیل بهتر است که  هرچه زودتر درمان را شروع کرده تا درمان کم هزینه تر و طول درمانی کوتاه تر داشته باشید.

براساس درجه بندی واگنر (Wagner)، زخم های دیابتی به ۶ دسته تقسیم بندی میشوند:

• زخم پای دیابتی درجه صفر: در این درجه، هنوز زخمی ایجاد نشده، اما بیمار در معرض ریسک بوده و احتمال ایجاد زخم پای دیابتی بسیار بالا می باشد.
• زخم پای دیابتی درجه ۱: زخم سطحی که تا درم پیشرفته شده است.
• زخم پای دیابتی درجه ۲: زخم عمق که تا لایه های زیرین اپیدرم پیش رفته و در این مرحله امکان دارد تاندون یا استخوان نیز مشخص باشد.
• زخم پای دیابتی درجه ۳: زخم عمیق همراه با آبسه و استئومیلیت (Osteomyelitis) و یا عفونت استخوان
• زخم پای دیابتی درجه ۴: قانقاریا (Gangrene) انگشتان پا
• زخم پای دیابتی درجه ۵: قانقاریا تمام پا

* قانقاریا (Gangrene) یک بیماری جدی است که به دلیل از دست دادن خونرسانی، باعث از بین رفتن بافت بدن یا بافت مردگی (نکروز) می گردد.

راه های درمان

امروزه با توجه به پیشرفت علم، روش های درمان گوناگون برای درمان زخم پای دیابتی وجود دارد که می‌توان به برخی از متدهای زیر اشاره کرد:

• پانسمان های نوین
• اوزون تراپی در آب
• ماگوت تراپی (Maggot therapy)
• لایت تراپی (Light therapy)
• لیچ تراپی (Leech therapy)
• وکیوم تراپی NPWT (Vacuum therapy)
• پی آر پی PRP (Platelet-Rich Plasma)

این مقاله را هم بخوانید:

هالوکس والگوس، و چهار راه برای جلوگیری از ایجاد آن

نوروپاتی(Neuropathy) و زخم پای دیابتی

به دلیل نوروپاتی(Neuropathy)، به علت آسیب به اعصاب محیطی ایجاد می‌شود، فرد حس در اندام تحتانی به ویژه کف پا از دست میدهد و‌ به همین دلیل، متوجه تروما و آسیب های وارده به پای خود نمی‌شود.

از اولین نشانه های زخم پای دیابتی، پینه (کالوس) است که بر اثر فشار وارده بیش از حد به کف پا می‌باشد.
به همین دلیل پینه پا را باید جدی گرفت، زیرا به مرور زمان ضخیم تر میشوند و به بافت های زیرین به صورت تاول و همراه با خونریزی آسیب وارد می نمایند و در نهایت منجر به زخم پای دیابتی می شوند.

این افراد در فصول سرد سال، به دلیل نزدیک نشستن به بخاری، شوفاژ و یا شومینه و همچنین در فصلول گرم سال به دلیل پابرهنه راه رفتن بر روی سنگ داغ حیاط خانه و نداشتن حس در اندامشان ممکن است با این مشکل مواجه شوند.

علت دیگر ایجاد زخم پای دیابتی، نوروپاتی حرکتی(Multifocal motor neuropathy (M.M.N)) می‌باشد.
این نوع نوروپاتی، باعث تغییر شکل و اصطلاحا دفورمیتی اندام تحتانی می‌شود و به همین دلیل، میزان فشار وارد شده به برخی از نواحی پا بیشتر شده و سبب ایجاد زخم پای دیابتی می‌گردد.

نوروپاتی اعصاب خودمختار(Autonomic neuropathy) نیز باعث ایجاد خشکی پوست و ترک های متعدد در پاها می‌شود که به دنبال آن، زخم های دیابتی به وجود می‌آید.

از مهم ترین علل ایجاد زخم های دیابتی، گرفتگی عروق محیطی بیمار(Occlusive Peripheral Arterial Disease) می‌باشد.
به دنبال این گرفتگی، خونرسانی مناسب به اندام تحتانی صورت نمی‌گیرد و در نتیجه زخم های نوروایسکمیک(neuroischemic diabetic foot ulcers) شکل می‌گیرند.